TOVUZ2026 MÖHÜRÜ İLƏ TƏSDİQ EDİLİR
Müəllif hüquqları qorunur.
Müəllif: Bayram Aşıqlı
Layihə: ÖMÜRDƏN SƏHİFƏLƏR
Loqo: Bayram Aşıqlı + ÖMÜRDƏN SƏHİFƏLƏR + ÖMÜRDƏN SƏHİFƏLƏR Loqosu ayrılmazdır.
Loqonun Vəsiqəsi: Qızılı buta - milli naxış, Azərbaycan Bayrağı - Dövlət, Ağ Göyərçin - Sülh, Saz - Aşıq sənəti, Kitab - Ömürdən Səhifələr, XARI BÜLBÜL - Qarabağın ürəyi, Şuşanın ruhu.
Hamıya açıqdır, paylaşmaq olar. AJB-nin üzvü, Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İB-nin fəxri üzvü, vətənpərvər, sülhsevər şair-yazar Bayram Aşıqlı.
XARI BÜLBÜL - BÜTÖV AZƏRBAYCANDA HEÇ KİMİN YAZMADIĞI BÖYÜK HEKAYƏ
Bayram Aşıqlı qələmindən
Bu, sadəcə gül haqqında yazı deyil, Vətənin bioqrafiyasıdır.
GİRİŞ: Niyə Xarı Bülbül?
Xarı bülbülə baxanda üç şey görürsən: İki qanad, bir bülbül başı. Elə bil tikanın üstündə donub qalmış bir quşdur. Ona görə adını belə qoyublar. Amma bu gülün bir sirri var — o, torpaq seçir. Dünyanın heç yerində Şuşadakı kimi bitmir.
FƏSİL I: KÖHNƏ ZAMANLAR - BOTANİKA VƏ ADIN SİRRİ
Elmi adı Ophrys caucasica və ya Ophrys mammosa — səhləbkimilər fəsiləsindən, Orchidaceae. Qafqaza endemikdir. Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstan və Rusiyanın Qafqaz ərazilərində qeydə alınıb. IUCN Qırmızı Siyahısında "Nəsli kəsilməkdə olan" - EN statusundadır. 46b5
Bəs adı? İki rəy var, ikisi də həqiqətdir:
1. Xar + Bülbül: Xalq dilində "xar" tikan deməkdir. Bülbül tikan üstündə. İki ləçəyi qanad, ortadakı ləçəyi bülbül başı kimi.
2. Xara + Bülbül: Azərbaycan dilində "xara" - parlaq, naxışlı, rəngini günə görə dəyişən ipək parça deməkdir. Xarı bülbül də günəş düşəndə yaşıl, sarı, qırmızı, bənövşəyi rəngə çalır. Yazıçı Ə. Vəliyevin dediyi kimi: "Günəş batanda ağac yarpaqları rəngdən rəngə düşür". Bu xüsusiyyətinə görə ona xara bülbül deyiblər. fb11
Deməli, həm tikanlı taleyi, həm də xara kimi gözəlliyi var.
FƏSİL II: TÜRK MİFİNDƏN NİZAMİYƏ, FÜZULİYƏ QƏDƏR
Xarı bülbül dünənin gülü deyil.
Türk-islam ədəbiyyatında və təsəvvüfdə gül-bülbül eşqin rəmzidir. Bülbül aşiq, gül məşuq. Tikan isə eşq yolunun əzabıdır. Nizami Gəncəvi Leyli və Məcnunda, Məhəmməd Füzuli qəzəllərində, Mövlana, Hüseyn Cavid yaradıcılığında xar və bülbül metaforasını eşq və əzab kimi işlədiblər. fefb
Qədim Oğuz əsatirində isə tamam başqa rəvayət var: Oğuz xanın alpaqutlarından biri döyüşdə ağır yaralanır. Son nəfəsində sinəsində gəzdirdiyi bülbülün ayağına qanlı köynəyindən cırıb sevgilisi Aybükə xanıma namə bağlayır. O qanlı, xar olmuş bülbül — Xarı bülbüldür. Yəni döyüşçünün son ümidi. fcb9
Qırğız yazıçısı Erlan Jurabekovun "Jarxı Bulbul" hekayəsində də bu əfsanə yaşayır.
FƏSİL III: AĞABƏYİM AĞANIN HƏSRƏTİ - ŞUŞADAN TEHRANA GEDƏN YOL
Bu gülün Şuşa ilə qohum olmasının ən böyük sənədi Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın qızı Ağabəyim ağa Cavanşirdir.
1801-ci ildə Ağabəyim ağanı Qacar şahı Fətəli şaha ərə verirlər. Şuşadan Tehrana köçür. Şah onun üçün Şuşanın eynisini olan bir bağ saldırır — "Vətən bağı". Bağbanlar Qarabağdan nə var gətirib əkir. Hamısı tutur, bircə Xarı bülbül bitmir. Torpaq yad torpaqdır.
Ağabəyim ağa onda o məşhur bayatını deyir:
"Vətən bağı al-əlvandır,
Yox içində xarı bülbül,
Nədən hər yerin əlvandır,
Köksün altı sarı bülbül"
Bu misralar Xarı bülbülü bir gül olmaqdan çıxarıb, Vətən həsrətinin və Qarabağa qayıdış idealının rəmzinə çevirdi. O gündən sonra harada Xarı bülbül deyilirsə, orada Qarabağdan danışılır. fefb
FƏSİL IV: FESTİVAL - SƏSİN BAYRAĞA ÇEVRİLMƏSİ
1989-cu il, may ayı. Azərbaycan SSR Mədəniyyət Naziri Polad Bülbüloğlu təşəbbüs göstərir. Şuşada böyük xanəndə Seyid Şuşinskinin 100 illiyi münasibəti ilə ilk Xarıbülbül Musiqi Festivalı keçirilir. Yeri — Cıdır düzü. ebab
Yaponiyadan, ABŞ-dan, Türkiyədən, Almaniyadan, İsraildən sənətçilər gəlir. 1992-ci ilə qədər hər il keçirilir. Sonuncu festival 1992-ci ilin mayında olur. 8 may 1992-ci ildə Şuşa işğal olunur və festival susur. a449
Susur, amma ölmür.
FƏSİL V: İŞĞAL İLLƏRİ - NİSGİLİN ADI
1992-2020. 28 il Xarı bülbül dildə nisgil, kədər, ağrı, həsrət simvolu idi. Muğamda, xalçada, şeirdə adı çəkiləndə hamı bilirdi söhbət Şuşadan gedir. fcb9
Dövlət sənədlərində də yaşadı:
• 2007-ci il - Azərbaycan poçt markası üzərində Xarı bülbül təsviri buraxıldı.
• 2014-cü il - Rusiyada Azərbaycanlıların Federal Milli Mədəni Muxtariyyəti Moskvada "Xarı bülbül - sülh və sevgi çiçəyi" sərgisi təşkil etdi.
• Mart 2014 - ABŞ-ın Nəbatat Bağında Xarı bülbülün təqdimat mərasimi keçirildi. fb11fcb9
FƏSİL VI: ZƏFƏR İLLƏRİ - QƏLƏBƏNİN MÖHÜRÜ
27 sentyabr - 10 noyabr 2020. İkinci Qarabağ müharibəsi.
Sosial şəbəkələrdə bir nişan yayıldı: Xarı bülbül. Şəhidlərin fotosunun üstündə. Xarı bülbülün əzəməti, məğrurluğu, haqsızlığa əyilməzliyi onu əfsanədən Qələbə simvoluna çevirdi. fcb9
Dövlət bu rəmzi rəsmi səviyyəyə qaldırdı:
• 7 may 2021 - Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Şuşa Azərbaycanın Mədəniyyət Paytaxtı elan edildi. Həmin sərəncamla Vaqif Poeziya Günləri və Xarıbülbül festivalı bərpa olundu.
• 12-13 may 2021 - Şuşa azad olunandan sonra ilk Xarıbülbül festivalı Cıdır düzündə keçirildi. Prezident dedi: "Biz qayıtmışıq".
• 12-14 may 2022 - V Beynəlxalq Xarıbülbül Folklor Festivalı.
• 27 sentyabr - Anım Günü - Şəhidlərin xatirəsini anma yürüşlərində hər kəsin sinəsində Xarı bülbül nişanı.
• Xarıbülbül nişanı - İkinci Qarabağ müharibəsində şəhid olanların xatirəsinin rəmzi, ordumuzun zəfər simvolu kimi qəbul edildi. ebabfcb9
Bu gün Xarı bülbül qeyri-rəsmi dövlət rəmzi statusundadır. fefb
FƏSİL VII: BU GÜN VƏ SABAH - ÖMÜRDƏN SƏHİFƏLƏRƏ YAZILAN VƏSİYYƏT
Əziz oxucu, Xarı bülbülün hekayəsi bitmir. O, Şuşada Cıdır düzündə hər mayda yenidən açır. Onun hər ləçəyində bir tarix var:
• Bir ləçəyində Nizaminin eşqi,
• Bir ləçəyində Oğuz alpaqutunun qanlı məktubu,
• Bir ləçəyində Ağabəyim ağanın göz yaşı,
• Bir ləçəyində Seyid Şuşinskinin muğamı,
• Bir ləçəyində şəhid balamızın son nəfəsi,
• Bir ləçəyində Zəfər bayrağımız.
Mən, Bayram Aşıqlı, bu dastanı ona görə yazdım ki, sabah bir uşaq Şuşada Xarı bülbülü dərəndə bilsin o nədir. Bilsin ki, o gülün adı ilə festival da var, nişan da var, şəhid də var, toy da var, yas da var.
Bu gül sülh quşu kimi ağ göyərçin qədər sülhsevər, saz qədər milli, kitab qədər yaddaşlıdır. Elə mənim loqomdakı kimi: Bayraq, Saz, Kitab, Göyərçin və ortada Xarı bülbül.
Qoy bu yazı ÖMÜRDƏN SƏHİFƏLƏR layihəsinin möhürü ilə tarixə düşsün. Heç kim deməsin mən bilmədim. Hamı bilsin Xarı bülbül nədir.
SON SÖZ:
Torpaq onu bitirmədi Tehran bağında,
Çünki Vətənsiz bitməz Xarı bülbül.
Qanla suvarıldı Şuşa dağında,
İndi Zəfərlə bitər Xarı bülbül.
Hörmətlə,
AJB-nin üzvü, Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin fəxri üzvü, vətənpərvər, sülhsevər şair-yazar
Bayram Aşıqlı
TOVUZ2026
Müəllif hüquqları qorunur. Paylaşmaq sərbəstdir, müəllif adı saxlanılmaqla.
