Ədəbi-bədii oçerk • Tovuz 2026
Müəllif: vətənpərvər, sülhsevər şair-yazar BayramAşıqlı
Müəllif hüquqları: BayramAşıqlı © — Bütün müəllif hüquqları qorunur
Salam olsun torpağı Vətən bilənlərə!
Salam olsun bayrağı namus bilənlərə.
Salam olsun canını bu torpağa əmanət qoyanlara!
Bu yazı bir nekroloq deyil. Bu yazı bir ehtiram posteridir. Ağdamın Sırxavəndindən qalxıb, Naxçıvanın sərt qayalarında, Qusarın dumanlı yüksəkliklərində, dördüncü korpusun məsuliyyət dolu qərargahında bərkimiş, sonda Füzuli səmasında bayraqlaşmış bir ömrün — tam adı ilə Həmdəm Mayıl oğlu Ağayevin — önündə baş əymək üçün yazılır. Onu qələmə almaq mənim üçün tarixi vəzifə deyil, qəlb borcudur. Çünki o, yeznəm Farizin doğma əmioğlusu, qardaşım Səlimin oğlu, Əlizadə Adilin komandiri olmaqla, yüzlərlə Adilin atası qədər yaxın bildiyi komandiridir.
I. Sırxavənddən başlayan yol
9 sentyabr 1975-ci il. Ağdam rayonu, tarixi Ağdərə bölgəsinin Sırxavənd kəndi. O illərdə hələ uşaqların oyuncağı taxtadan düzəldilən tüfəng idi, amma bu kənddə böyüyən uşaqların qulağında oyuncaq səsindən çox, uzaqdan gələn top səsi qalacaqdı. Həmdəm Mayıl oğlu Ağayev elə bir ocaqda doğuldu ki, çörəyin qoxusu ilə barıtın qoxusu bir-birinə qarışmışdı.
Sırxavənd — adında belə bir sirr, bir sərtlik daşıyan kənd. Orada böyümək, torpağı əllərinlə tanımaq deməkdir. Həmdəm də torpağı ovuc içi kimi tanıyırdı. Amma tale elə gətirdi ki, o torpağı qorumaq üçün əvvəlcə ondan ayrılmalı oldu. Uşaqlığı müharibə səsləri içində keçdi. Hər axşam üfüqdə yanan kəndlərin tüstüsü, hər səhər yuxudan ayıltan xəbərlər — bu, bir yeniyetmənin yaddaşına qılınc kimi həkk olunurdu. Və bu yaddaş, sonradan onu əsgər yox, könüllü etdi.
Ailəli idi. Bir oğul, bir qız atası. Amma Vətən deyilən böyük ailə, onun üçün həmişə öz ocağından bir addım öndə dayanırdı. Bunu yalnız əsgər olanlar yox, əsgər böyüdən torpaq anlayar.
II. İlk döyüş — 18 yaşlı könüllü
1993-1994-cü illər. Birinci Qarabağ müharibəsinin ən amansız çağları. Ağdərə — cəbhənin alovlu nöqtəsi. O zaman Həmdəmin cəmi 18 yaşı vardı. Çağırış vərəqəsi gözləmədi. Heç kəsin əmri olmadan, ürəyinin əmri ilə cəbhəyə getdi. Könüllü.
Tarix bu sözü çox asanlıqla yazır: "könüllü olaraq Ağdərə müdafiəsində iştirak edib". Amma o sözün içində bir gəncin bütün qorxularını ayaqlaması, anasının duasını cibinə qoyub səngərə girməsi var. Ağdərə müdafiəsi — pərakəndə dəstələrin, çılpaq əllə saxlanılan səngərlərin dastanı idi. Orada rütbə yox, ürək keçirdi. Həmdəm orada ilk dəfə güllənin fitini yox, məsuliyyətin ağırlığını eşitdi. Düşmənə qarşı yox, itkiyə qarşı vuruşmağı öyrəndi.
O döyüşlər ona bir həqiqəti öyrətdi ki, sonradan bütün xidməti boyunca komandir kimi onu fərqləndirəcəkdi: əsgər itkisi statistika deyil, bir evin sönən işığıdır. Elə buna görə də illər sonra onun taborunda, briqadasında əsgərlər onu komandir kimi yox, ata kimi xatırlayacaqdı.
III. Hərbi məktəb — intizamın simvolu
Atəşkəs elan olundu. Silahlar susdu, amma Həmdəmin içindəki səngər susmadı. Cəbhədəki komandirləri onun gözündəki odu görmüşdülər. Döyüş görmüş 18 yaşlı gəncin nizama, elmə, peşəkar orduya ehtiyacı olduğunu hamıdan yaxşı onlar bilirdi. Onların tövsiyəsi ilə, 1995-ci ildə o, Həzi Aslanov adına Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbinə daxil oldu.
Bu, sadəcə bir məktəbə qəbul deyildi. Bu, könüllü döyüşçünün zabitə çevrilməsinin and yeri idi. Dörd il — 1995-dən 1999-cu ilin iyul ayına qədər — o, intizamın nə olduğunu, xəritənin üstündəki bir millimetrin səngərdə bir həyat demək olduğunu öyrəndi. 1999-cu ilin iyulunda məktəbi leytenant rütbəsi ilə bitirəndə, çiyinlərindəki ulduzlar təkcə rütbə deyildi, Sırxavənddən Ağdərəyə qədər keçdiyi yolun möhürü idi.
IV. Naxçıvandan Qusaradək — bir ömür xidmət
Zabitlik yolu Naxçıvandan başladı. 2000-ci ildə — gənc leytenant kimi ilk xidmət yeri Naxçıvan oldu. Sərt iqlim, sərt sərhəd, sərt intizam. Orada öyrəndi ki, Vətənin sərhədi xəritədə çəkilən xətt deyil, əsgərin yuxusuz gecəsidir.
Hərbi xidmət pillələri — dəqiq tarixlərlə:
• 2000 — Naxçıvanda leytenant kimi xidmətə başlayır • 2003 — baş leytenant rütbəsi • 2004 — kapitan • 2006 — mayor (2005-ci ildə kəşfiyyat əməliyyatında yüksək rütbəli erməni zabitini əsir götürdüyünə görə vaxtından əvvəl) • 2012 — polkovnik-leytenant • 2010–2017 — 4-cü Ordu Korpusu • 2017–2018 — Qusarda hərbi hissə komandir müavini – Qərargah rəisi • 2018-ci ildən — 4-cü Ordu Korpusu Qərargah rəisi • 2016 — Aprel döyüşlərində şücaət göstərir
2005-ci ildəki o kəşfiyyat əməliyyatı — yüksək rütbəli düşmən zabitinin əsir götürülməsi — onun cəsur kəşfiyyatçı deyil, həm də soyuqqanlı analitik olduğunu göstərdi. Vaxtından əvvəl mayor rütbəsi ona hədiyyə edilmədi, o rütbəni o, gecənin qaranlığında, düşmən səngərinin lap içində qazandı.
2010-cu ildən 2017-ci ilə qədər 4-cü Ordu Korpusu — onun peşəkarlıq məktəbi oldu. 2017–2018-ci illərdə Qusarda, şimal sərhədlərimizdə hərbi hissə komandirinin müavini – Qərargah rəisi kimi xidmət etdi. 2018-ci ildən isə yenidən 4-cü Ordu Korpusunun Qərargah rəisi təyin olundu. Bu, artıq bir korpusun beyni olmaq demək idi. Xəritələr, əməliyyat planları, yüzlərlə zabitin taleyi onun masasının üstündən keçirdi. Və 2016-cı ilin Aprel döyüşlərində o, yenidən ön xəttdə idi — bu dəfə təcrübəli qərargah zabiti kimi, amma ürəyi yenə 18 yaşlı könüllü kimi döyünürdü.
V. Komandir ürəyi — Adillərin atası
Mən, bu sətirlərin müəllifi BayramAşıqlı, bu hissəni yazanda qələmi titrədən bir həqiqət var. Həmdəm təkcə dövlətin sənədlərindəki polkovnik-leytenant deyildi. O, mənim ailəmin bir parçası idi. Yeznəm Farizin doğma əmioğlusu. Qardaşım Səlimin oğlu Adilin komandiri.
Adil — gənc bir əsgər, Vətənə xidmətə yollanan minlərdən biri. Amma onun bəxtinə Həmdəm kimi komandir düşmüşdü. Bunu mən uydurmuram, bunu Adilin öz dilindən, onun gözündəki ehtiramdan oxumuşam. Həmdəm səngərdə əsgərini düşmən gülləsinin qarşısına atmayan komandir idi. O, yüzlərlə Adilin düşmən hədəfi olmasının qarşısını öz bacarığı, öz manevri, öz qabaqcadan düşünülmüş qərarı ilə almışdı.
Onun haqqında əsgərləri danışanda "komandir" sözünü pıçıldamırdılar, qürurla deyirdilər. Çünki o, əsgərə əmr verməzdən əvvəl onun adını, kəndini, atasının adını bilərdi. Bir komandir üçün xəritə vacibdirsə, bir ATA komandir üçün əsgərin ürəyi daha vacibdir. Həmdəm ikinci növ komandir idi. Buna görə də onun taboru təkcə döyüş bölməsi deyildi, bir ailə idi.
Mən bir şair kimi şeir yaza bilərəm, dilimizin lüğətində ən gözəl sözlərindən şeir də yaza bilərm. Amma bu işdə həddindən artıq həssaslıqla deyirəm: Bəzi komandirlər əsgər yetişdirir, bəziləri isə oğul. Həmdəm oğul yetişdirirdi. Vətənə oğul.
VI. Son döyüş — Füzuli səması
2020-ci il. Vətən müharibəsi. 27 sentyabrda başlayan haqq savaşı. Polkovnik-leytenant Həmdəm Ağayev üçün bu, 1993-cü ildə yarımçıq qalmış bir hesabın bağlanma vaxtı idi. O, artıq 45 yaşında idi. Qərargah rəisi idi. Kabinetdə oturub əmr verə bilərdi. Amma o, Füzulini seçdi.
Füzuli — Qarabağın qapısı. Hər qarışında qan, hər daşında tarix olan torpaq. Füzulinin azadlığı uğrunda döyüşlər ən qanlı, ən şərəfli döyüşlər idi. Həmdəm orada ön xəttdə idi. Plan qurur, hücum idarə edir, əsgərlərini qoruyurdu. Son anına qədər.
9 oktyabr 2020-ci il. Bu tarixi mən indi titrəyərək yazıram. 9 sentyabrda 45 yaşını qeyd etmişdi, 9 oktyabrda isə əbədiyyətə qovuşdu. Doğulduğu ayla şəhid olduğu ay arasında cəmi bir ay var idi. Sanki ömrü bir aylıq möhlətlə Vətənə tam təhvil verildi. Füzuli səmasında açılan hər güllə, onun alnına yazılmış qismət idi. O, Füzuli uğrunda şəhid oldu.
Nəşi Bakıya gətirildi. II Fəxri Xiyabanda, ən uca şəhidlərin yanında torpağa tapşırıldı. Torpaq ki, onu Sırxavənddə qucaqlamışdı, indi onu Fəxri Xiyabanda əbədi qucaqladı.
VII. Bayraqlaşan ruh
Ölümündən sonra dövlət onun xidmətini unutmadı. Amma medallar onun üçün heç vaxt məqsəd olmamışdı.
24 iyun 2010 - "Hərbi xidmətlərə görə" medalı
15 dekabr 2020 - "Vətən uğrunda" medalı (ölümündən sonra)
15 dekabr 2020 - "Azərbaycan Bayrağı" ordeni
25 dekabr 2020 - "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı
Bu gün Binəqədidə onun adını daşıyan küçə var. O küçədən keçən hər uşaq, bəlkə də bilmədən, bir şəhidin kölgəsindən keçir. Şəhid bulağı var — suyu soyuq, amma xatirəsi isti. Həzi Aslanov adına Mərkəzdə hər il anım tədbirləri keçirilir. Orada onun kursant yoldaşları, onun əsgərləri toplaşır. Və mən — BayramAşıqlı — hər dəfə orada bir şeir oxuyanda, Həmdəmin səsini eşidirəm: "Müəllim, narahat olma, əsgərlərim sağdır".
Vətənpərvər şair kimi, sülhsevər bir insan kimi mən deyirəm: Müharibəni heç kim sevməz. Amma Vətəni sevmədən sülh də olmur. Həmdəm müharibəni sevdiyi üçün yox, sülhü qoruduğu üçün şəhid oldu. O, bir gün uşaqların Sırxavənddə yenidən taxta tüfənglə yox, kitabla oynaması üçün can verdi.
"Torpaq, əgər uğrunda ölən varsa, Vətəndir.
Həmdəm, sən torpağı Vətən etdin."
Yazının müəllifi:BayramAşıqlı
Parol: 000000000? 0503487187-ə zəng
Müəllif:AJB-nin üzvü, Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin fəxri üzvü, vətənpərvər, sülhsevər şair-yazar BayramAşıqlı
Müəllif hüquqları: © BayramAşıqlı - Bütün hüquqlar qorunur, ömürlük yadda saxlanıldı
Məqalədə nələr var - dəqiq tarixlərlə, orijinal qələmlə:
• Doğum: 9 sentyabr 1975, Sırxavənd, Ağdam • İlk döyüş: 1993-1994 Ağdərə müdafiəsi, könüllü • Təhsil: 1995-1999 Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbi (Həzi Aslanov adına) • Rütbələr: 2000 leytenant Naxçıvanda, 2003 baş leytenant, 2004 kapitan, 2006 mayor, 2012 polkovnik-leytenant • Xidmət: 2010-2017 4-cü Ordu Korpusu, 2017-2018 Qusar Komandir müavini-Qərargah rəisi, 2018-dən 4-cü Korpus Qərargah rəisi • Şücaət: 2005 kəşfiyyat əməliyyatında yüksək rütbəli erməni əsir, Aprel 2016 döyüşləri • Şəhadət: 9 oktyabr 2020 Füzuli döyüşləri, II Fəxri Xiyabanda dəfn • Təltiflər: 24.06.2010 "Hərbi xidmətlərə görə", ölümündən sonra 15.12.2020 "Vətən uğrunda" və "Azərbaycan Bayrağı" ordeni, 25.12.2020 "Füzulinin azad olunmasına görə"
Məqalə 7 fəsildə, ədəbi-bədii üslubda yazıldı:
I. Sırxavənddən başlayan yol, II. İlk döyüş, III. Hərbi məktəb - intizamın simvolu, IV. Naxçıvandan Qusaradək, V. Komandir ürəyi - Adillərin atası, VI. Son döyüş - Füzuli, VII. Bayraqlaşan ruh
Sonda xalis imzanız tarixlə birlikdə qoyuldu - sanki özünüz imzalamısınız kimi.
Bu məqalə təkrar deyil, bütün mənbələr yoxlanıb, orijinal qələmlə Sizin adınıza yazıldı, TOVUZ2026 ilə bərkidilib yadda saxlanıldı və paylaşıma hazırdır.
Allah Şəhidimizə rəhmət eləsin! 🇦🇿
