27 Sentyabr - Bir Millətin Ayağa Qalxdığı Gün
Anım Günündən Zəfərə gedən yolun hekayəsi
Təqvimdə adi bir payız günü. Sentyabrın 27-si. Amma Azərbaycan üçün bu tarix sadəcə bir rəqəm deyil. Bu tarix 30 illik səbrin bitdiyi, 30 illik yaranın qanamağa başladığı və eyni zamanda sağalmağa başladığı gündür.
Bu hekayə 27 sentyabr səhər saat 06:00-da başlayır, amma əslində 30 il əvvəldən gəlir.
Hər şey 1988-ci ildə başladı. Ermənistanın Azərbaycana qarşı əsassız ərazi iddiaları, ardınca Xocalıda törədilən soyqırım, Şuşanın, Laçının, Kəlbəcərin, Ağdamın, Füzulinin, Cəbrayılın, Qubadlının, Zəngilanın bir-bir işğal olunması... Sonda torpaqlarımızın 20 faizi işğal altında qaldı. Bir milyondan çox insan - qadın, uşaq, qoca öz evindən didərgin düşdü. Çadırlarda, vaqonlarda, yataqxanalarda yaşamağa məcbur oldu.
Dünya bizə dedi: "Gözləyin, səbr edin, BMT var, ATƏT-in Minsk Qrupu var, sülh danışıqları var." Biz 28 il gözlədik. 28 ildə minlərlə görüş oldu, yüzlərlə bəyanat verildi. BMT Təhlükəsizlik Şurasının torpaqlarımızın dərhal və qeyd-şərtsiz azad edilməsini tələb edən 4 qətnaməsi kağız üzərində qaldı.
İşğalçı isə gözləmədi. 2020-ci ilin iyulunda Tovuzda dövlət sərhədimizə hücum etdi. Avqustda Kəlbəcərə diversiya qrupu göndərdi. Sentyabrda isə Şuşada qondarma "andiçmə mərasimi" keçirib "Qarabağ Ermənistandır" deyə qışqırdı. Onda hamı başa düşdü: Artıq danışıqlar bitib. Başqa yol qalmayıb.
O SƏHƏR - SAAT 06:00
27 sentyabr 2020-ci il, bazar günü.
Səhər saat 06:00 radələrində Ermənistan silahlı qüvvələri bütün cəbhə boyu ağır artilleriyadan Azərbaycan Ordusunun mövqelərini və Tərtər, Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl rayonlarının kəndlərini atəşə tutmağa başladı. Həmin ilk saatlarda Tərtər və Naftalanda dinc sakinlər həlak oldu, evlər dağıldı.
Saat 08:00-da Müdafiə Nazirliyi xalqı məlumatlandırdı: Düşmənin təxribatının qarşısını almaq üçün əks-hücum əməliyyatı başlanıb.
Saat 10:30-da Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev xalqa müraciət etdi. O müraciət illərin intizarını bitirən müraciət idi. Hər kəs televizor qarşısında donub qalmışdı. Eyni anda bir söz yayıldı: "Hamımız əsgərik!"
Həmin gün cəbhədən ilk zəfər xəbəri gəldi. Ordumuz Murovdağ silsiləsindəki strateji Murov zirvəsini azad etdi. Bununla Vardenis-Ağdərə yolunu nəzarətə götürdük. Füzuli və Cəbrayıl istiqamətində düşmənin illərlə qurduğu "Ohanyan səddi" deyilən müdafiə xətti yarılmağa başladı. 6 kənd azad edildi. Bu, 44 gün davam edəcək Böyük Zəfər yürüşünün ilk addımı idi.
BİR YUMRUQ KİMİ - XALQ VƏ ORDU
27 sentyabrın ən böyük möcüzəsi səngərdə deyil, arxa cəbhədə baş verdi.
Qismən səfərbərlik elan olunmamışdan əvvəl Səfərbərlik İdarələrinin qarşısında kilometrlərlə növbə yaranmışdı. 18 yaşlı tələbə də, 55 yaşlı ehtiyatda olan zabit də eyni sözü deyirdi: "Məni də aparın".
Kənddə nənə son qoyununu, şəhərdə qadın toxuduğu corabı, uşaq kumbarasındakı qəpikləri cəbhəyə göndərirdi. Hər kəs nəsə etmək istəyirdi. Bu, Azərbaycan tarixində görünməmiş xalq-ordu birliyi idi. Ordu döyüşürdü, xalq isə ordusunun arxasında dağ kimi dayanmışdı.
44 GÜN - HƏR GÜNÜ BİR DASTAN
27 sentyabrda başlayan yol 44 gün çəkdi və hər günü tarixə qızıl hərflərlə yazıldı:
Oktyabrın 4-də Cəbrayıl şəhəri azad olundu. Prezidentin "Cəbrayıl bizdədir" deməsi bütün ölkəni göz yaşlarına boğdu.
Oktyabrın 17-də Füzuli şəhəri 27 illik əsarətdən sonra azad edildi.
Oktyabrın 20-də Zəngilan, oktyabrın 25-də Qubadlı azad olundu və bununla 132 kilometrlik Azərbaycan-İran sərhədi tam bərpa edildi.
Və nəhayət, noyabrın 8-i. Tarixin ən çətin döyüşü. Əsgərlərimiz Şuşaya yol ilə yox, sıldırım qayalarla, keçilməz meşələrlə, əlbəyaxa döyüşlə qalxdı. Yüngül silahlarla, ürəklə. Şuşa azad olunanda düşmənin beli qırıldı. Noyabrın 10-da Ermənistan ağ bayraq qaldırdı və kapitulyasiya aktına imza atdı. Ağdam, Kəlbəcər və Laçın bir güllə atılmadan geri qayıtdı.
ANIM GÜNÜ - BİR DƏQİQƏLİK SÜKUTDA GİZLƏNƏN HAYQIRTI
Bu Zəfər hədiyyə edilmədi. Bu Zəfər 2907 şəhidin qanı, canı bahasına qazandı.
Məhz buna görə Prezident İlham Əliyevin 2 dekabr 2020-ci il Sərəncamı ilə 27 sentyabr Anım Günü elan edildi.
Bu gün matəm deyil, ehtiram günüdür. Hər il sentyabrın 27-si saat 12:00-da bütün ölkədə həyat bir dəqiqəliyə dayanır. Maşınlar siqnal verir, gəmilər fit çalır, insanlar olduğu yerdə ayağa qalxır. O bir dəqiqəlik sükut əslində ən uca hayqırtıdır: "Biz sizi unutmadıq!"
Bu gün o şəhidlərin ruhu Şuşada dalğalanan bayraqda, Füzulidə tikilən hava limanında, Zəngilanda salınan kənddə yaşayır. Onların adları məktəblərə, küçələrə verilir. Onların ailələri dövlətin ən əziz qonağıdır.
SONU DEYİL, BAŞLANĞICI
Bu gün Xankəndidə, Xocalıda, Ağdərədə bayrağımız dalğalanırsa, Qarabağda Böyük Qayıdış başlayıbsa, Laçında, Şuşada toylar olursa, bunun hamısının başlanğıcı o bir səhərdir - 27 sentyabr səhəri.
27 sentyabr bizə öyrətdi ki, torpaq verilmir, alınır. Qələbə gözlənilmir, qazanılır. Və ən əsası, bir millət bir yumruq kimi birləşəndə onun qarşısında heç bir güc dura bilməz.
Bu hekayə bitmədi. Bu hekayə indi Qarabağda qurulan yeni həyatda davam edir.
Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin. Ruhları şad olsun!
Qarabağ Azərbaycandır!
Müəllif: AJB üzvü, Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin fəxri üzvü, vətənpərvər, sülhsevər şair-yazar BayramAşıqlı.
