HACI ZAMƏDDİN ZİYADOĞLU:

NEFT DAŞLARINDAN AZƏRBAYCAN POEZİYASINA GƏLƏN ÖMÜR

Bir kitabın 1 günlük hekayəsi

1. KİMDİR HACI ZAMƏDDİN ZİYADOĞLU?

Zaməddin Ziyadoğlu, tam adı ilə Həmişəyev Zaməddin Ziyad oğlu, şairdir, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

O, 1 aprel 1947-ci ildə Qazax rayonunun Xanlıqlar kəndində anadan olub. İlk təhsilini öz doğma kəndində alıb, sonra Bakıda Neft Texnikumunu bitirib, daha sonra Moskvada Sosial Münasibətlər Akademiyasının məzunu olub.

Onun adı son illərdə təkcə şair kimi yox, həm də neftçi-şairləri bir araya gətirən təşkilatçı, redaktor, ön söz müəllifi kimi çəkilir. O, qələmi ilə yanaşı, ürəyi ilə də işləyən adamdır. Kim ona üz tutubsa, əlindən tutub, yol göstərib.

2. QAZAXDAN DƏNİZƏ: XANLIQLAR UŞAĞI, NEFT DAŞLARININ NEFTÇİSİ

Xanlıqlar Qazaxın Ağstafaçayın sahilində, dağətəyi ərazidə yerləşən kənddir. Zaməddin müəllim məhz bu torpaqda böyüyüb. Uşaqlığı Qazaxın havası ilə, çayı ilə, dağı ilə, elinin ləhcəsi ilə keçib.

Gənc neftçi kimi əmək fəaliyyətinə Neft Daşlarında başlayıb və 25 il Neft Daşlarında işləyib.

Bu, onun yaradıcılığının da mayasını müəyyən edib. O, dənizin ortasında, dalğanın, küləyin, estakadanın, Vışkanın içində böyüyən bir nəslin səsidir. Ona görə də şeirlərində həm Qazaxın kənd havası, həm də Neft Daşlarının dəniz qoxusu yan-yana dayanır.

Neft Daşlarında işləyənləri o özü belə xatırlayır. O illərdə Neft Daşlarında inşaat işləri geniş vüsət almışdı, gecəyə-gündüzə, yağışa-küləyə baxmadan iş davam edirdi. Bu, elə Zaməddin müəllimin özünün də həyat hekayəsidir: dənizdə işləyən, dənizdə yazan adam.

O, neftçi ömrünü şair ömrünə çevirən nadir insanlardandır. Dənizdə qazandığı çörəyi, dənizdə qazandığı dostluğu, dənizdə gördüyü zəhməti şeirə gətirib.

3. ƏDƏBİ FƏALİYYƏTİ: HARADA ÇAP OLUNUB?

Şeirləri, publisist məqalələri, yumorlu hekayələri, poemaları Neft daşları, Vışka, Qaradağ, İki sahil, Xalq qəzeti, Azərbaycan, Yeni Azərbaycan, Müstəqil Respublika, Respublika, Şərq, Ədalət, Göyəzən, Dəli Kür qəzetlərində, Məshəti, Kulina jurnallarında, ədəbiyyat, o cümlədən müxtəlif mədəniyyət və ədəbiyyat portallarında dərc olunub.

Yəni onun şeiri təkcə bir qəzetin, bir bölgənin şeiri olmayıb. O, 30 ildən çoxdur ki, Azərbaycan mətbuatının içindədir.

Onun publisistik yazıları, müsahibələri, bədii yaradıcılıq nümunələri Azərbaycan, Türkiyə və Rusiyanın 100-dək qəzet, jurnal və dərgisində çap edilib.

Şeirləri 50-yə yaxın tanınmış şairin kitabına salınıb.

Bu rəqəmlər bir şeyi göstərir: Zaməddin Ziyadoğlu tək yazan yox, həm də ədəbiyyatın içində yaşayan, başqalarının kitabına da yol açan adamdır. O, təkcə öz adını yox, neftçi-şairlərin adını da yaşadıb.

4. NEFTÇİ ƏDƏBİ MƏCLİSİ: 120-DƏN ÇOX ŞAİRİ BİRLƏŞDİRƏN ADAM

Zaməddin müəllimin ən böyük təşkilatçılıq işlərindən biri Neftçi Ədəbi Məclisidir. O, bu Məclisin sədridir.

O, 120-dən çox neftçi-şairi Neftçi Ədəbi Məclisi ətrafında birləşdirə bilib.

Təsəvvür edin: dənizdə işləyən fəhlə, mühəndis, usta, hamısı şeir yazır, hamısı bir məclisdə yığışır. Bu məclis onların həm görüş yeri, həm də çap olunmaq, tanınmaq imkanı olub. Neftçi şeir yazanda çoxları təəccüblənir, amma Zaməddin müəllim sübut etdi ki, dənizin ortasında da şeir doğulur, estakadanın üstündə də ilham gəlir.

Bundan başqa, o, 34 qələm sahibinin kitabının redaktoru və ön söz müəllifi olub.

Yəni 34 adamın kitabı onun əli ilə, onun ön sözü ilə işıq üzü görüb. Bu, Azərbaycan ədəbiyyatında az rast gəlinən xidmətdir. Neçə-neçə cavan şair onun sayəsində ilk kitabını çıxarıb, ilk dəfə adını qəzetdə görüb.

5. KİTABLARI

Mənbələrdə onun kitabları belə sadalanır: İlham bulağı, Vurğuna Vurğun gəlin, Tale yolum, Turşməzə əhvalatlar, Ümid çırağım, Borçalı nisgili, Həncərəsən, Həncərisən, 60 ildən 60 yarpaq, İzim, sorağım.

Bu siyahıda iki kitabın adı xüsusi yer tutur: Borçalı nisgili və Həncərəsən.

Birincisi onun Qazax-Borçalı kökünə, o torpağın həsrətinə yazdığı kitabdır. İkincisi isə onu bütün Azərbaycana tanıdan şeirin adı ilə çıxan kitabdır.

Onun hər kitabı bir ömür parçasıdır. Birində Qazax var, birində Neft Daşları var, birində Borçalı nisgili var, birində dəniz adamlarının taleyi var.

6. HƏNCƏRƏSƏN? - BİR SUALDAN DOĞAN ŞEİR

Həncərəsən? Qazax-Borçalı xalq dilində Necəsən? deməkdir.

Bu şeir ona görə məşhurlaşıb ki, şair ədəbi dilin quru Necəsən?ini yox, xalqın canlı, isti, doğma Həncərəsən?ini misraya gətirib. Oxucu o sualda öz kəndini, öz anasını, öz uşaqlığını eşidib.

Bu sözdə doğmalıq var, istilik var, kənd qoxusu var, ana nəfəsi var. Ona görə də bu şeir oxunan kimi yadda qalır, dilə düşür, adamdan adama keçir.

Və indi biz bu məqalə üçün ilk dəfə olaraq şeirin orijinalını tam halda tapdıq. O, kitabda 23-24-cü səhifələrdə çap olunub.

7. ORİJİNAL ŞEİR: 6 BƏND, MAY 1998

HACI ZAMƏDDİN ZİYADOĞLU

AĞRIN ALEM, HƏNCƏRİSƏN, HƏNCƏRİ?

Aşıq Pəri məclisinin yaradıcısı və rəhbəri Narınc Xatuna

Xəyal məni lap uzağa apardı,

Gah bürküyə, gah sazağa apardı,

Qanadında düz Qazağa apardı.

Köçəskərdə xavar aldı bir pəri:

Ağrın alem, həncərəsən, həncəri?

Heç girməzdi belə səfər yuxuma,

Xanlıqlarda çatdım boya-buxuna.

Doğma yurdum möcüzədir çoxuna,

Elat görmüş burda Sultan Səncəri,

Ağrın alem, həncərəsən, həncəri?

Aman Allah! Keçən günlər hardadı?

El-obamın yaylaqları dardadı,

Yaddaşımın yadında da var dadı,

Qulançarı, cıncılımı, pencəri,

Ağrın alem, həncərəsən, həncəri?

Ömrüm boyu erkən durub, gec yatdım,

Çox arzuma-istəyimə mən çatdım,

Qismətimin ruzusunu oyatdım...

Kim istəməz bir quruddu xəngəli?

Ağrın alem, həncərəsən, həncəri?

Bal kimidir mahalımın ləhcəsi,

Ətirlidir torpağında bağçası.

Məclisləri sazın-sözün boğçası,

Kəsəmənli, Ağköynəkli, İncəli...

Ağrın alem, həncərəsən, həncəri?

Ozan yurdum, şair yurdum, nur yurdum,

Müqəddəsim, Ocaq yurdum, Pir yurdum.

Azərbaycan - Şimal, Cənub bir yurdum.

Zaməddinəm, şairlərin cəncəli,

Ağrın alem, həncərəsən, həncəri? May, 1998

Bu şeir 1998-ci ildə yazılıb. 28 il sonra isə ona 170-ə qədər şair nəzirə yazıb. Bu, bir şeirin ömrünün necə uzun ola biləcəyini göstərir.

8. 70 YOX, 170: BİR ŞEİRƏ YAZILAN NƏZİRƏLƏR

2026-cı ilin sentyabrında bu şeirə yazılmış nəzirələr bir kitabda toplanıb. Kitabın üz qabığında yazılır: Hacı Zaməddin Ziyadoğlu - Həncərəsən? Tünd göy üz qabığı, üzərində müəllifin çərçivəli portreti.

Bu kitabda 70 şairin nəzirəsi var.

Amma bu, son deyil. Zaməddin müəllimin öz dediyinə görə, cəmi 170-ə qədər şair Həncərəsən?ə nəzirə yazıb.

Yəni bu kitab birincisidir, davamı da gələcək. Azərbaycan poeziyasında bir şeirə bu qədər cavab yazılması nadir hadisədir.

Bu kitabı ədəbiyyata qazandıranlardan biri də Tapdıq Əlibəylidir. O, 1 iyul 1961-ci ildə Yardımlı rayonunun Bürzünbül kəndində anadan olmuş şair, publisist, Qızıl qələm mükafatı laureatıdır.

9. NƏZİRƏLƏRDƏN SEÇMƏLƏR: HƏR ŞAİR ÖZ YURDUNU YAZIB

Kitabın içindəki nəzirələrin hər biri Həncərəsən?i öz yurduna, öz xatirəsinə bağlayıb.

Məsələn, kitabın 29-30-cu səhifələrində çap olunan bir nəzirə, Deyim... Həncəri?!, Tağı qaqanın 70 illik yubileyinə yarı zarafatla yazılıb:

Şeir sovqatlıdır bizim tərəflər,

İstəyirsən, deyim sözlə, həncəri?!

Nikbin ovqatlıdır bizim sələflər,

İstəyirsən, deyim sazla, həncəri?!

Kəndli balasıyıq, gözümüz toxdur,

Elin ləhcəsinin qiyməti yoxdur,

Kök-soyu unudan, son zaman çoxdur,

İstəyirsən, deyim gözlə, həncəri?!

Yetmiş yaşın səmt alıbdı - yüzünə,

Səsləyirəm bəri başdan - dözümə,

Bilirəm ki, sən Sadiqsən - sözünə,

İstəyirsən, deyim gözlə, həncəri?!

Xəngəl olub süfrəmizin bəzəyi,

Beçəli-qurudlu naxış - düzəyi,

Dərdiş! - budur bu vəsfimin özəyi,

İstəyirsən, deyim nazla, həncəri?!

Zaməddinəm, deyim sözü düzünə,

Doğulandan yol gedirəm özümə,

Tağı qağa! Gəl incimə sözümə,

Həncəri - yaz! - bir avazla, həncəri?!

İstəyirsən, deyim sözlə, həncəri?!

Bakı, 01.04.2017

Göründüyü kimi, nəzirələrdə də həncəri sözü hər bəndin sonunda gedir, amma hər şair onu öz üslubu ilə deyir: biri sözlə, biri sazla, biri gözlə, biri nazla. Hərəsi bir rəng qatır, bir dad qatır.

10. BİR HƏDİYYƏNİN HEKAYƏSİ: ƏZİZ ELOĞLUM - BAYRAM

Bu məqalənin ən canlı hissəsi kitabın özü ilə bağlıdır.

Bu kitab 6 noyabr 2026-cı ildə, Bakıda, müəllifin öz əli ilə hədiyyə olunub. Kitabın titulu vərəqində Zaməddin müəllim öz əli ilə yazıb: Hacı Zaməddin Ziyadoğlu'ndan əziz eloğlum - Bayram qağa Aşıqlıya ən ülvi arzularımla. 0503335091

Bu, adi avtoqraf deyil. Bu, bir ustadın öz eloğlusuna yazdığı ata sözüdür. Bu sözdə həm sevgi var, həm inam var, həm də eloğlu olmağın məsuliyyəti var.

Hədiyyəni alan Bayram müəllim həmin gün Zaməddin müəllimə söz verib: Sənin Həncərəsən? şeirinə mən də bir nəzirə yazım ki, bəlkə mən də sənin növbəti kitabına düşdüm.

Bu gün, 6 noyabr 2026-cı ildə, o hədiyyənin üstündən düz 1 gün keçməsə də, BayramAşıqlı istəyir bu sözdəşməni yazılı surətdə dilə gətirsin. Bəli, bu məqalə həmin sözün bir hissəsidir: orijinal şeir tapıldı, nəzirələr toplandı, indi növbə Bayram müəllimin öz nəzirəsindədir.

Əgər o nəzirə yazılsa, onda BayramAşıqlı da 170 şairin sırasına qoşulacaq və növbəti kitabda yer alacaq. Bu, həm BayramAşıqlı üçün, həm də Zaməddin müəllim üçün böyük sevinç olacaq.

11. ŞƏKİL: İKİMİZİN ŞƏKLİDİR, ADI GEDƏN KİTABLA BİRLİKDƏ

Şəkildə: Hacı Zaməddin Ziyadoğlu və əziz eloğlu Bayram müəllim - Həncərəsən? kitabı ilə birlikdə. Bakı, 6 noyabr 2026.

Bu şəkil təkcə xatirə deyil. Bu, bizim verdiyimiz sözün də şəklidir. Bəli bu gün mən söz vermişəm ki, Həncərəsən?ə mən də nəzirə yazacağam. Bu şəkildə həm əziz eloğu var, həm Zaməddin müəllim, həm kitab var, həm də söz var.

Oxucu bu şəkli görəndə məqaləni daha yaxşı anlayacaq. Çünki bu, kağız üzərində yox, canlı görüşdə olan söhbətdir.

12. TƏLTİF VƏ MÜKAFATLARI

Zaməddin Ziyadoğlu Əmək veteranı medalı, keçmiş SSRİ və Azərbaycan Həmkarlar İttifaqının 40-dan artıq Fəxri fərmanı ilə təltif edilib, Səməd Vurğun, Qızıl qələm, Əliağa Şıxlınski, XXI əsrin neftçisi mükafatları laureatı olub.

Ən yüksək dövlət təltifi isə: Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpasının 20 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 18 oktyabr 2011-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Zaməddin Ziyad oğlu Həmişəyev ölkənin ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi və mədəni həyatında xidmətlərinə görə Tərəqqi medalına layiq görülüb.

Yəni onun 25 illik neftçi əməyi ilə 40 ildən artıq şair əməyi dövlət səviyyəsində də qiymətləndirilib. Bu medal təkcə bir adama yox, bütün neftçi-şairlərə verilən qiymətdir.

13. ZAMƏDDİN ZİYADOĞLU NİYƏ YADDA QALMALIDIR?

Çünki o, üç yolu bir ömürdə birləşdirib:

Birinci, Neftçi yolu: 25 il dənizin ortasında, Neft Daşlarında.

İkinci, Şair yolu: Qazax ləhcəsini, xalq dilini, dəniz adamının dilini poeziyaya gətirmək.

Üçüncü, Təşkilatçı yolu: 120-dən çox neftçi-şairi bir məclisdə birləşdirmək, 34 adamın kitabına redaktor, ön söz müəllifi olmaq.

O, təkcə özü üçün yazmayıb. Başqalarının da yazmağına, çap olunmağına yol açıb. O, özündən sonra gələnlərə yol açan, körpü quran adamdır.

14. SON SÖZ ƏVƏZİ

Hacı Zaməddin Ziyadoğlu bu gün də Azərbaycan ədəbiyyatının içindədir, şeiri ilə, məclisi ilə, tələbələri ilə, Həncərəsən? sualı ilə.

O sual hələ də səslənir. Və bu məqalə də elə o suala cavabdır desəm yerinə düşərdi:

Həncərəsən, Hacı Zaməddin müəllim?

Allah sənə sağlam və uzun ömür, can sağlığı versin. Sənin şeirin də, məclisin də, kitabın da yaşasın. Sənin 170 nəzirə yazılan şeirin hələ neçə-neçə şairə ilham verəcək, neçə-neçə cavan qələmi oyadacaqdır, necə mən hələ indi başlayıram "Həncərəsən?" yazmağa.

HƏNCƏRİSƏN, HƏNCƏRİ

Xəyal məni, sənə doğru gətirdi,

Kövrək könlüm dərd əlindən itirdi,

Yol uzandı, ürəyimi bitirdi,

Mən də sevdim, səni sevən elləri,