_BayramAşıqlı Qələmindən Yenidən Doğuluşu_
_"İki gündən" sonra Aslanın ad günüdür._
Bu yazı DƏRYA QILIC xanımın qələmindən çıxmış bir ürək sızıltısıdır. Hər cümləsi doğru, hər sözü müqəddəsdir. Mən Dəryanın qələm dostu, eloğlusu BayramAşıqlı olaraq, ürəyimin istəyilə, o müqəddəs xatirəyə toxunmadan, onu köçürmədən, sadəcə öz ruhumla, elimizin diliylə, nənələrimizin duası ilə genişləndirdim.
_Hörmətlə oxu, əziz dostum Dərya._
Kənddə deyərlər, vaxtı gələndə dağlar da yerini dəyişər. Günlər necə tez ötür, ay Dərya. Dünən elə bil toy-büsat idi, bu gün baxırsan ki, təqvim bir ömrü vərəqləyib. Aslan - adı kimi aslan ürəkli kişi, yazından oxuyub bilirəm ki, ad gününü keçirtməyi sevməzdi.
Qəribədir, elə deyilmi? Özü elə adam idi ki, süfrəsi həmişə açıq, qapısı həmişə hər kəsin üzünə açıq. Çörəyi bol, ürəyi ondan da bol. Qonağı gələndə elə bil evə bərəkət gələrdi. Amma öz ad gününə gələndə... Uşaq kimi küsərdi, hazırlıqdan qaçardı. El məsəli var: "Öz qədrini bilməyən, el qədrini neyləsin". O da elə idi, öz bayramını özündən əsirgəyərdi.
Amma siz imkan verərdinizmi? Yox.
Hər il, nə olur-olsun, siz onun ad gününü qeyd edərdiniz. Sən, ondan xəbərsiz gizlin-gizlin hazırlıq görərdin. Analarımız deyib: "Evin dirəyi arvadın fəndidir". Sən də o fəndi sevgiylə edərdin.
Duyuq düşəndə, o bir az tutulan kimi olanda, yaxınlaşıb deyərdin: "Bu gün mənim günümdü, sənin varlığın elə özü mənim bayramımdır".
Bu sözdən sonra onun qaş-qabağı açılar, buzu əriyərdi. Elə ki, bu sözü deyərdin, bütün qohum-əqraba dəvətsiz-filansız, əllərində hədiyyə, üzlərində təbəssüm gəlib yığışardılar. Kəndin adəti belədir axı: "Toy - elin, yas - elin". Hamınız bir ocağın başına toplaşardınız. Az qala səhərəcən yeyib-içib, gülüb-danışıb şənlənərdiniz. O gecə evinizdəki lampa yox, ürəkləriniz yanardı. O işıq, bir kəndi işıqlandırardı.
Ertəsi gün yuxudan oyanan kimi, gözünü ovuşdura-ovuşdura gülümsəyib deyərdi: "Dünəndən çox razı qaldım". Bu ad günlərini keçirdikcə, bu sözləri sən danışdıqca daha gözəllik yaradırdı. Aslan müəllimin gözəl həyatına daha da gözəllik qatırdı.
Yadındadırsa sən danışırdın ki, "ürəyimdə deyərdim; gələn il belə etməyəcək, utanacaq, istəməyəcək". Amma atalar düz deyib: "Adət - ən böyük qanundur". Yenə də həmin şey təkrar olardı. Çünki sevgi təkrarı sevər.
İndi isə Aslan yoxdu.
Aman Allah... bu yoxluq nə ağır yük imiş. İndi onun yoxluğunu necə bayram edim? Bilirəm ki, bu sual sinəndə bir dağ kimi durub. Onsuz yaşadığına təəccüb edirsən, hətta bəzən utanırsan da. Bu dünyada onsuz nəfəs alıram deyə utanırsan. Bunları mən sənin yazdığın xatirələrdən oxumuşam. El sözü var: "Diriyə minnət, ölü itirmək zillətdir". Sən isə düşünürsən: Bundan ağır nə ola bilər?
Nə deyim, hazırlıq görüm? Axı necə?
Bir vaxtlar evimizdə bişən dadlı, ləzzətli yeməklərin ətri hər yanı bürüyərdi. Qazanda aşı bişəndə, sacda ət qovuranda onun iyi təkcə evi yox, bütün məhləni alardı. Qonşu deyərdi: "Dəryanın evindən yenə cənnət iyi gəlir".
İndi də yanıb külə dönmüş xörəklərin tüstüsü ətrafa yayılır. Niyə? Çünki mən ocağın başında deyil, onun xatirələrinin yanındayam. Əlim qaşıqda deyil, əlim ürəyimin üstündədi. Qazanı unuduram, çünki beynimdə bir başqa qazan qaynayır - xatirə qazanı...
Əziz Dərya, deyərlər: "Ocağı boş qoyanın, evini tüstü bürüyər". İndi Sənin ocağın Aslan idi, o sönəndən, Sənin evini tüstü bürüyüb.
Aslan qısqanc idi.
Amma, bunu özünə də etiraf etməzdi. Kişi qısqanclığını gizlədər, elə bilər zəiflikdir. Halbuki atalar deyib: "Qısqanclıq sevginin duzudur, duzsuz xörək dad verməz". O da çox sevdiyindən qısqanardı.
Evliliyinizdən bir ilə yaxın vaxt ötürdü. Bahar fəsli idi. Elə bahar ki, torpaq tərpənər, ürək tərpənər. Axşamtərəfi sən yuxarıki evə bir az erkən qalxdın.
Dünəndən oxuduğun Daniel Defo-nun Robinzon Kruzo kitabı yarımçıq qalmasın deyə bütün fikrin orada idi. Robinzonla bərabər sahildə vurnuxurdun, təkliyin nə olduğunu onunla öyrənirdin. İndi başa düşürəm, Robinzonun adası nə idisə, indi sənin evin o adadır.
Kitabı əlinə alan kimi yenə həmin aləmə qayıdır, həmin vəziyyətə düşürdün. Sizin otağın pəncərəsi küçəyə baxdığına görə dan şəfəqlərini birinci sən görürdün.
Deyirdin: arada bir qulağıma zəif bir çıqqıltı səsi gəlirdi. Dönüb baxsam da bir şey anlamırdım. Ürəyimə şübhə düşmüşdü. Birdən az qala şüşəni qıracaq bir daşın pəncərəyə dəydiyini eşidib dik atıldım. Bütün vücudum titrəyirdi. Gözüm güzgüyə sataşdı, kətan kimi ağarmışdım. Elə bil qanım çəkilmişdi.
Bir göz qırpımında pilləkənləri aşağı endim. Aşağıda nə isə mübahisəli söhbət gedirdi. Ürəyim ağzımda döyünürdü.
Qapının önündə durub, içəri girib nə deyəcəyimi düşünürdüm. Elə bu vaxt Aslanın maşından düşüb evə tərəf gəldiyini gördüm. Çatan kimi "nə olub?" - dedi. "Niyə burada dayanmısan?"
Bir an duruxdum, nə deyəcəyimi düşünürdüm, nədənsə pəncərəyə daş atıldığını deməyə tərəddüd etdim, sadəcə qorxduğumu söylədim.
Üzündə sakit bir ifadə var idi. O sakitlikdə min fırtına gizlənmişdi, mən o vaxt bilmədim. Yəqin ağacın budağı pəncərəyə dəyib, - dedi. Mən budaq deyildi, daş idi, desəm də sözümü yarımçıq kəsib, təzə Hind filmi gəlib sabah kinoya gedərik, - dedi.
Kənd kişisinin qeyrəti belə olar. Məni qorxdum deyəndə, o mövzunu dəyişdi ki, qorxum böyüməsin. Məni kinoya aparmaqla ovutmaq istədi.
Ertəsi gün rəhmətlik qayınatam, Allah rəhmət eləsin, nur içində yatsın, hər külək əsəndə uşağı dəli edəcək deyib pəncərənin önündəki ağacı kəsdirdi. Ata ürəyi belədir. Budaq pəncərəyə dəyir deyib, gələcək nəvəsinin rahatını düşünüb ağacı kəsdi. O bilmirdi ki, o ağac günahsızdır. O ağac elə mənim cavanlığım kimi idi, haqsız yerə kəsildi. Amma atalar deyib: "Böyük sözü - dağ kimi saxla". Biz də bir söz demədik.
İllər keçdi. O ağacın yerində indi boşluq qalıb, necə ki, indi həyatımda boşluq qalıb.
Aslan uzun illərdən sonra bir gün söhbət əsnasında gülüb dedi:
Pəncərəyə daş atıb səni qorxutduğum yadıma düşüb.
Mən donub yerimdə qaldım, qanım dondu. Təəccüblə soruşdum:
Niyə atırdın?
Yenə də gülüb dedi:
Zarafat edirdim.
O gülüşün altında illərin qısqanclığı, sevgisi varmış. Sonra bir az fikrə gedib dedi:
Babam - o atasına baba deyirdi - məni çağırıb sual verdi: Pəncərənə daş atanın kim olduğunu öyrəndin?
Başımı tərpədib hə, - dedim. Kişi sual dolu gözünü üzümə dikdi.
Bağlandı etdim. Babam ağacı budağı pəncərəyə dəyir deyə kəsdirmişdi. Bəs pəncərəyə daş atıldığını haradan bilirdi?
Sən demə, elin gözü tərəzidir. Ata hər şeyi bilirmiş. Kənddə deyərlər: "El bilir ki, sən kimlə gülürsən". Qayınatam hər şeyi bilib, amma dillənməyib. O da gənc olub axı, o da qısqanıb. O da bilib ki, oğlu gəlinini küçədən ötən birinin baxışından qısqanıb, ona görə daş atıb ki, pəncərədən çəkilsin, kitabı bağlasın.
Artıq sual vermədən cavab verdim:
Qorxutduğun adamı kinoya aparmalı oldun.
Bax, bu cavabda bir ömür var idi. O, qısqandığı üçün elədiyini yenə də söyləmədi. Kişilər sevgisini daş atmaqla göstərər bəzən. Kəndimizdə bir söz var: "Vuran əl yorulmaz, sevilən ürək yorulmaz". O da elə sevmişdi.
Xatirələrdən ayrıldım, artıq qorxularım da yox idi. Baxdım ki, otaq boşdu. Aslanın varlığı mənim bayramım idi. Yoxluğunda bayrama necə hazırlaşım?!
Onun geri qayıtmayacağını yaxşı bilirəm. Kaş heç olmasa mən onun yanına gedə biləydim.
Ürəyimdə bir arzu var, həvəslə ad gününü qeyd etmək üçün hazırlıq görüb: "Ad günün mübarək, əzizim" deyə biləydim. Onsuz mənə necə ağır olduğunu söyləyə biləydim.
Deyə biləydim ki, sənsiz günəşin nursuz, ayın parıltısız olduğunu. Küləyin sərinlik gətirmədiyini, yağışın havanı təmizləmədiyini. Elin toylarının, ad günlərinin sönük keçdiyini. Bir sözlə, onsuz mənə görə bu dünyanın mənasız olduğunu danışa biləydim.
Atalar deyib: "Gün o gün olsun ki, yar gələ, yarıynan yar ola". O gün gəlməyəcək.
Çarəsiz qalıb düşünürəm, bütün bunları ad günündə məzar daşına danışaram.
Gedəcəm o soyuq daşın başına, əlimi o daşın üstünə qoyub, illər əvvəl pəncərə önündə dediyim kimi pıçıldayacam:
Ad günün mübarək, həyatımın mənası. Sənsiz yaşadığıma görə xəcalət çəkirəm, deyərəm.
Və bilirəm ki, o daş da eşidəcək, o külək də eşidəcək, o kəsilmiş ağacın ruhu da eşidəcək. Çünki el deyib: "Söz torpağa düşməz, ürəkdən çıxan ürəyə gedər".
Ruhun şad olsun, Aslan. Sənin ad günün - Dəryanın matəm günü deyil, vüsal günüdür. Sənin varlığın onun bayramı idi, indi sənin xatirən onun ibadətidir.
*DƏRYA QILINC - DOSTLUĞA
Dərya kimi dərin, sirr verməz əsla
Qılınc kimi kəsər, haqqı əyməz əsla
Tovuz ellərindən gələn bir səsdir
Uşaqlıq izidir, itməzdir əsla
Uzun illər keçdi, yollar ayrıldı
Həsrət ürəklərdə köz kimi qaldı
Bakıda yenidən görüşdük bizlər
Dostluq körpüsüylə birləşdik əsla
Sən vəfalı yara xatirə yazdın
Mərhum ömür-günə abidə qazdın
Oxudum, kövrəldim, qəlbim titrədi
Sənə dost dayağı olmaq istədim
Mən də öz qələmlə bir xatirəmdim
Öz tərzimlə, öz dilimlə söylədim
Sənin kədərinlə mənim kədərim
Birləşib dəryada bir oldu əsla
Kəndçi balaları, Tovuz övladı
Elin havasıdır sözün sorağı
Bir söz, bir söhbətdir ömür varlığı
Dostluqdan qiymətli nə var əsla
Sadiq dost yolunda can qoyan oğul
Vəfalı sözünə yaraşan oğul
Yadda saxla bunu, unutma əsla
Bu ellər unutmaz səni əsla
Deyir BayramAşıqlı, qəlbimdə dərd var
Dostun dərdinə də dərmanım çox var
Dərya Qılınc dosta salam olsun
Bu qıfıl bəndimdə imzamız qalar
Hörmətlə: AJB-nin üzvü, Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin fəxri üzvü, vətənpərvər, sülhsevər şair-yazar dostun BayramAşıqlı.
Bakı, 2026-cı il, payız astanası.
